တရားမ နစ္နာမႈဥပေဒ (The Law of Torts)

by | Mar 1, 2017 | Civil, Lawpost | 1 comment

တရားမ နစ္နာမႈ Torts သည္ လက္တင္စကား Tortum မွ ဆင္းသက္လာပါသည္။ အဂၤလိပ္စကား Wrong နစ္နာျခင္းအဓိပၸါယ္ကုိေဆာင္ပါသည္။

တရားမ နစ္နာမႈသည္ ဥပေဒက သတ္မွတ္ထားေသာ တာဝန္ကိုေဆာင္ရြက္ရန္ ပ်က္ကြက္မႈမွ ျဖစ္ေပၚသည္။ အဆိုပါတာဝန္သည္ လူအမ်ားအတြက္ ေဆာင္ရြက္ရမည္။ ေဆာင္ရြက္ရန္ ပ်က္ကြက္လွ်င္ ေလ်ာ္ေၾကး ေတာင္းဆိုပိုင္ခြင့္ ရွိေစရမည္ဟု Dr.Winfield က အဓိပၸာယ္ ရွင္းလင္းေဖာ္ျပခဲ့ပါသည္။

တရားမ နစ္နာမႈဥပေဒကို ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ တရားဝင္ျပဌာန္းထားျခင္းမရွိပါ။ သုိ႔ရာတြင္ ေလ်ာ္ေၾကး / နစ္နာေၾကး ကိစၥရပ္မ်ားသည္ တရားမ နစ္နာမႈ ဥပေဒ သေဘာတရားမ်ားအေပၚမ်ားစြာ အေျခခံၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ တရားဥပေဒမ်ားဆိုင္ရာ အက္ဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၃ (၃) ျပဌာန္းခ်က္ပါ (တရားမွ်တမႈ) (သာနာညီမွ်မႈ) ႏွင့္ (ေကာင္းျမတ္ေသာ အသိစိတ္ရွိမႈ) တို႔ကို အေျခခံ ဆံုးျဖတ္ေပးပါသည္။

တစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ ျပဳလုပ္မႈတစ္ခုသည္ ျပစ္မႈတစ္မႈအျပင္ တရားမနစ္နာမႈလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

တရားမနစ္နာမႈႏွင့္ ရာဇဝတ္ျပစ္မႈ ျခားနားျခင္း

(၁) တရားမနစ္နာမႈတြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ အခြင့္အေရးကို က်ဴးေက်ာ္ျခင္း၊ ထိပါးျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ရာဇဝတ္မႈတြင္ အမ်ားျပည္သူတို႔၏ အခြင့္အေရးကို က်ဴးေက်ာ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ အမ်ားျပည္သူတို႔ကို ထိခိုက္သည္။

(၂) တရားမနစ္နာမႈတြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ အခြင့္အေရးကို က်ဴးေက်ာ္သျဖင့္ က်ဴးေက်ာ္နစ္နာျခင္းခံရသူ ဆံုးရံႈးနစ္နာမႈအတြက္ က်ဴးေက်ာ္သူက နစ္နာသူအား ေလ်ာ္ေၾကးေပးရသည္။ ရာဇဝတ္မႈတြင္ ေနာင္ဤျပစ္မႈကို မက်ဴးလြန္ရန္ တားျမစ္သည့္ အေနျဖင့္ က်ဴးေက်ာ္သူအား ျပစ္ဒဏ္ေပးသည္။

(၃) တရားမနစ္နာမႈတြင္ နစ္နာသူ (သို႔မဟုတ္) အခြင့္အေရးဆံုးရံႈးသူက တရားလိုအျဖစ္ တရားစြဲဆိုသည္။ ရာဇဝတ္မႈတြင္ အမ်ားျပည္သူနွင့္အစိုးရအား ထိခိုက္နစ္နာသည္ဟု ယူဆသျဖင့္ အစိုးရက တရားလိုအျဖစ္ အေရးယူသည္။

တရားမနစ္နာမႈႏွင့္ ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္မႈတို႔ ျခားနားျခင္း

(၁) တရားမနစ္နာမႈတြင္ အမ်ားႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာ အခြင့္အေရးကို က်ဴးလြန္သည္။ ဥပမာ – ေမာင္ေမာင္သည္ ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ ၎၏ေျမေပၚတြင္ ေနထိုင္ခြင့္ရွိသည္။ မည္သူမွ် ၎အား လာ၍ မေစာ္ကားႏိုင္။ ဤအခြင့္အေရးကို (Right in Rem) ဟု ဆိုပါသည္။

ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္ျခင္းတြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္က အျခားသူတစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ ပုဂၢိလက အခြင့္အေရး (Right in Personam) ကို က်ဴးေက်ာ္သည္။

ဥပမာ – ေမာင္ျဖဴသည္ ေမာင္မဲ၏ႏြားကိုဝယ္ၿပီး ႏြားဖိုးမေပးလွ်င္၊ ေမာင္မဲသည္ ေမာင္ျဖဴအေပၚ ႏြားဖိုးရလိုေၾကာင္း တရားစြဲဆိုပိုင္ခြင့္ရရွိသည္။ ဤကိစၥမ်ိဳး၌ ေမာင္မဲ၏ အခြင့္အေရးသည္ ေမာင္ျဖဴတစ္ဦးတည္းအေပၚရရွိေသာ (Right in Person) အခြင့္အေရးျဖစ္သည္။

(၂) တရားမနစ္နာမႈတြင္ တာဝန္ဝတၱရားကို ဥပေဒက ျပဌာန္းသည္။ ထိုတာဝန္သည္ အမ်ားျပသည္သူႏွင့္ ဆိုင္ရမည္။

ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္မႈတြင္ တာဝန္ကို ပဋိညာဥ္ျပဳသူတို႔က သတ္မွတ္သည္။ ဂတိျပဳသူက ပဋိညာဥ္ပါ တာဝန္မ်ားကို ဂတိရသူအတြက္ ေဆာင္ရြက္ရမည္။

(၃) တရားမနစ္နာမႈတြင္ သေဘာတူညီခ်က္မရွိ၊ ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္မႈတြင္ ပဋိညာဥ္ရွိရမည္။ ပဋိညာဥ္သည္ သေဘာတူညီခ်က္ကို အေျခခံၿပီး ျပဳလုပ္သည္ျဖစ္၍ သေဘာတူညီခ်က္မရွိဘဲ ပဋိညာဥ္မရွိႏိုင္။

(၄) တရားမနစ္နာမႈတြင္ ေလ်ာ္ေၾကးကို ဥပေဒက သတ္မွတ္ထားျခင္းမရွိ၊ အမႈ၏အေၾကာင္းျခင္းရာမ်ားကို အေထာက္အထားျပဳၿပီး တရားရံုးက သင့္ေလ်ာ္မည္ထင္ေသာ ေလ်ာ္ေၾကးကို ေပးသည္။

ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္မႈတြင္ ပဋိညာဥ္ျပဳသူက သတ္မွတ္ထားေသာ ေလ်ာ္ေၾကး ကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဥပေဒျပဌာန္း သတ္မွတ္ထားေသာ ေလ်ာ္ေၾကးကိုေသာ္လည္းေကာင္း  ေပးပါသည္။

(၅) တရားမနစ္နာမႈတြင္ က်ဴးလြန္သူ၏ ရည္ရြယ္ခ်က္ကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားေသာ္လည္း ပဋိညာဥ္ေဖါက္ဖ်က္မႈတြင္ ပဋိညာဥ္တြင္ ပါဝင္သူတို႔၏ ရည္ရြယ္ခ်က္ႏွင့္ မသက္ဆိုင္။



တရားမနစ္နာမႈ ၂ မ်ိဳး ၂ စားရွိပါသည္။

(၁) နစ္နာဆံုးရံႈးမႈမရွိဘဲ တရားမနစ္နာမႈေျမာက္ေသာ တရားမနစ္နာမႈ

ဥပမာ- တစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ ေျမေပၚက်ဴးေက်ာ္လွ်င္ ေျမရွင္မွာ နစ္နာဆံုးရံႈးျခင္းမရွိေသာ္လည္း တရားမ နစ္နာမႈေျမာက္သည္။

(၂) နစ္နာဆံုးရံႈးမႈကို သက္ေသထင္ရွားျပႏိုင္မွ တရားမနစ္နာမႈေျမာက္ေသာ တရားမနစ္နာမႈ။

ဥပမာ – ႏႈတ္ျဖင့္ အသေရပ်က္မႈတြင္ နစ္နာဆံုးရံႈးေၾကာင္း သက္ေသထင္ရွားျပႏုိင္မွ ေလ်ာ္ေၾကးရႏိုင္မည္။

တရားမနစ္နာမႈအရ ေလ်ာ္ေၾကးေတာင္းဆိုရာတြင္ အေျခခံေသာ သေဘာတရားမ်ား

၁။       ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးရွိလွ်င္ တရားဥပေဒအရ ကုစားခြင့္ရွိရမည္။

ကိုယ္က်င့္တရားနွင့္ပတ္သက္၍ေသာ္၎၊ ႏိုင္ငံေရးအရေသာ္၎၊ ဘာသာေရးအရေသာ္၎ ျဖစ္ေပၚေသာ အခြင့္အေရးႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ တရားမနစ္နာမႈ မစြဲဆိုႏိုင္။

ဥပမာ- ဦးျဖဴသည္ ဦးမဲ၏ေျမေပၚ ျဖတ္သန္းသြား၏။ ဦးမဲသည္ ဦးျဖဴအား ေျမေပၚ က်ဴးေက်ာ္မႈ စြဲဆိုႏိုင္သည္။ တရားမနစ္နာမႈဥပေဒအရ ေလ်ာ္ေၾကးေတာင္းဆိုပိုင္ခြင့္ ရရွိ၏။ ဦးမဲ၏ အခြင့္အေရးသည္ ဦးျဖဴတစ္ဦးတည္းအေပၚသာမဟုတ္၊ သူ၏ ခြင့္ျပဳခ်က္မရရွိဘဲ သူ၏ ေျမေပၚ ျဖတ္သန္းသူဟူသ၍ အေပၚ ရရွိသည္။ လူအမ်ားအေပၚရရွိေသာ အဆိုပါအခြင့္အေရးမ်ိဳးကို ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးဟူ၍၎၊ ထိုဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို က်ဴးလြန္မႈကို Injuria ဟူ၍၎ တရားမနစ္နာမႈ ဥပေဒတြင္ ေခၚဆိုႏို္င္ပါသည္။

၂။       ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို ထိခိုက္က်ဴးေက်ာ္ျခင္းမရွိဘဲ နစ္နာျခင္း၊

တရားၿပိဳင္သည္ လက္ရွိစာသင္ေက်ာင္းႏွင့္ကပ္ၿပီး စာသင္ေက်ာင္းသစ္တစ္ေက်ာင္း ေထာင္သည္။ ေက်ာင္းေဟာင္းမွ ေက်ာင္းသားမ်ား အစုလိုက္ ေက်ာင္းသစ္သို႔ ေျပာင္းၾကသည္။ ေက်ာင္းေဟာင္းမွ နစ္နာဆံုးရံႈးသျဖင့္ တရားၿပိဳင္ထံမွ ေလ်ာ္ေၾကးရရန္တရားစြဲဆိုသည္။ ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို ေႏွာက္ယွက္က်ဴးလြန္ျခင္းမရွိ။ သေဘာရိုးျဖင့္ ၿပိဳင္ဆိုင္မႈသာျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ မည္မွ်နစ္နာဆံုးရံႈးေသာ္လည္း ေလ်ာ္ေၾကးရရန္တရားမစြဲဆိုႏို္င္။

၃။       နစ္နာဆံုးရံႈးျခင္းမရွိဘဲ ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို ထိခိုက္က်ဴးေက်ာ္ျခင္း။

ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို ထိခိုက္က်ဴးေက်ာ္လွ်င္ ဥပေဒက နစ္နာဆံုးရံႈးသည္ဟု ယူဆသည္။ ေလ်ာ္ေၾကးေတာင္းဆိုႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ နစ္နာဆံုးရံႈးျခင္းမရွိဘဲ၊ ဥပေဒေရးရာ အခြင့္အေရးကို ထိခိုက္က်ဴးေက်ာ္လွ်င္ တရားစြဲဆိုႏိုင္သည္။ ေလ်ာ္ေၾကးရႏိုင္သည္။

၄။       ကိုယ္က်င့္တရားပ်က္ျပားျခင္းကို အေၾကာင္းျပဳ ၍ တရားမစြဲဆိုႏိုင္။

တရားမနစ္နာမႈအတြက္ ေလ်ာ္ေၾကးေပးရန္ တာဝန္ကုန္ဆံုးျခင္း

၁။ တရားၿပိဳင္ေသဆံုးျခင္း။      ။ တရားၿပိဳင္ေသဆံုးေသာအခါ-

(က) အသေရပ်က္မႈ၊ (ခ) ကိုထိလက္ေရာက္မႈႏွင့္

(ဂ) ေသေစျခင္းမွအပ ကိုယ္ကို ထိခိုက္က်ဴးလြန္ေသာအမႈတို႔သည္ ဆံုးခန္းတိုင္သို႔ ေရာက္သည္။

၂။ Waiver တရားမစြဲဘဲထားျခင္း။

၃။ Record and satisfaction ေၾကေအးရန္ သေဘာတူၿပီး အေျပအလည္ရရွိေၾကာင္း မွတ္တမ္းတင္ျခင္း။

၄။ Release စြန္႔လႊတ္ျခင္း။

၅။ Acquiescence သိလ်က္ႏွင့္ အေရးမယူသျဖင့္ သေဘာတူညီရာေရာက္ျခင္း။

၆။ Judgement recovered ေတာင္းဆိုႏိုင္ေသာ သက္သာခြင့္အားလံုးကို ေတာင္းဆိုရမည္ျဖစ္လ်က္ ခ်န္ထားလွ်င္ျဖစ္ေစ၊ က်န္ေနလွ်င္ျဖစ္ေစ၊ ၎အတြက္ အမႈသစ္တစ္ခု ေနာက္ထပ္ မစြဲဆိုႏိုင္ျခင္း၊

၇။ Limitation ကာလစည္းကမ္းသတ္ ေက်ာ္လြန္ျခင္း။

ေလ်ာ္ေၾကးအမႈမ်ား

တရားမနစ္နာမႈတစ္ခုကို က်ဴးလြန္လွ်င္ က်ဴးလြန္ျခင္းေၾကာင့္ နစ္နာဆံုးရံႈးသမွ်ကို တစ္မႈထဲတြင္ ေတာင္းဆိုရမည္။ ေတာင္းဆိုရန္ ပ်က္ကြက္လွ်င္ေသာ္၎၊ ခ်န္ထားလွ်င္ေသာ္၎၊ ၎အတြက္ အမႈသစ္တစ္ခု မစြဲဆိုႏိုင္၊ သို႔ရာတြင္ ေအာက္ပါအမႈမ်ိဳးတြင္ အမႈတစ္ခုထက္ ပိုမို၍ စြဲဆိုႏိုင္သည္။

(၁) တရားမနစ္နာမႈတစ္ခုသည္၊ အခြင့္အေရး ၂ ခု (သို႔) ၂ ထက္ ပိုမိုက်ဴးလြန္လွ်င္

ဥပမာ – ေမာင္ျဖဴသည္ အရိုက္ခံရ၍ (က) လက္က်ိဳးသည့္အျပင္ (ခ) နာရီလည္း ပ်က္စီးလွ်င္ အမႈတစ္ခုထဲတြင္ ျဖစ္ေစ၊ ၂ မႈခြဲ၍ ျဖစ္ေစ စြဲဆုိႏိုင္သည္။

(၂) ဆက္လက္ျဖစ္ပြားေသာ တရားမနစ္နာမႈ။

ဥပမာ – ပုပ္နံေသာ အမိႈက္မ်ားကို တစ္ျခားသူ၏ေျမေပၚ၌ စုပံုျခင္းတြင္ ၎အမိႈက္ကို မေရႊ႕မေျပာင္းသမွ် ေန႔တိုင္း ေန႔တိုင္း တရားစြဲဆိုႏိုင္သည္။

(၃) တရားမနစ္နာမႈကို အခ်ိန္အမ်ိဳးမ်ိဳးတြင္ က်ဴးလြန္လွ်င္

ဥပမာ – အသေရဖ်က္မႈတစ္ခုကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၊ မႏၲေလးၿမိဳ႕ႏွင့္ ေမာ္လၿမိဳင္ၿမိဳ႕မ်ား၌ အခ်ိန္အမ်ိဳးမ်ိဳးတြင္ ေၾကညာလွ်င္ ေၾကညာတိုင္း တရားစြဲဆိုႏိုင္သည္။

က်မ္းကိုးစာရင္း

၁။ ဦးေအာင္ရွိန္ဝန္ ဝတ္လံုေတာ္ရ၊ အေျခခံ ပဋိညာဥ္အက္ဥပေဒ

၂။ ဦးျမင့္ေအာင္(ဘဏ္) တရားလႊတ္ေတာ္ေရွ႕ေန၊ ေလ်ာ္ေၾကးႏွင့္ နစ္နာေၾကး

Share This