တရားမ နစ်နာမှုဥပဒေ (The Law of Torts)

by | Mar 1, 2017 | Civil, Lawpost | 1 comment

တရားမ နစ်နာမှု Torts သည် လက်တင်စကား Tortum မှ ဆင်းသက်လာပါသည်။ အင်္ဂလိပ်စကား Wrong နစ်နာခြင်းအဓိပ္ပါယ်ကိုဆောင်ပါသည်။

တရားမ နစ်နာမှုသည် ဥပဒေက သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်ကိုဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အဆိုပါတာဝန်သည် လူအများအတွက် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်လျှင် လျော်ကြေး တောင်းဆိုပိုင်ခွင့် ရှိစေရမည်ဟု Dr.Winfield က အဓိပ္ပာယ် ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ပါသည်။

တရားမ နစ်နာမှုဥပဒေကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားဝင်ပြဌာန်းထားခြင်းမရှိပါ။ သို့ရာတွင် လျော်ကြေး / နစ်နာကြေး ကိစ္စရပ်များသည် တရားမ နစ်နာမှု ဥပဒေ သဘောတရားများအပေါ်များစွာ အခြေခံပြီး မြန်မာနိုင်ငံ တရားဥပဒေများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၃ (၃) ပြဌာန်းချက်ပါ (တရားမျှတမှု) (သာနာညီမျှမှု) နှင့် (ကောင်းမြတ်သော အသိစိတ်ရှိမှု) တို့ကို အခြေခံ ဆုံးဖြတ်ပေးပါသည်။

တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ပြုလုပ်မှုတစ်ခုသည် ပြစ်မှုတစ်မှုအပြင် တရားမနစ်နာမှုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

တရားမနစ်နာမှုနှင့် ရာဇဝတ်ပြစ်မှု ခြားနားခြင်း

(၁) တရားမနစ်နာမှုတွင် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အခွင့်အရေးကို ကျူးကျော်ခြင်း၊ ထိပါးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရာဇဝတ်မှုတွင် အများပြည်သူတို့၏ အခွင့်အရေးကို ကျူးကျော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အများပြည်သူတို့ကို ထိခိုက်သည်။

(၂) တရားမနစ်နာမှုတွင် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အခွင့်အရေးကို ကျူးကျော်သဖြင့် ကျူးကျော်နစ်နာခြင်းခံရသူ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုအတွက် ကျူးကျော်သူက နစ်နာသူအား လျော်ကြေးပေးရသည်။ ရာဇဝတ်မှုတွင် နောင်ဤပြစ်မှုကို မကျူးလွန်ရန် တားမြစ်သည့် အနေဖြင့် ကျူးကျော်သူအား ပြစ်ဒဏ်ပေးသည်။

(၃) တရားမနစ်နာမှုတွင် နစ်နာသူ (သို့မဟုတ်) အခွင့်အရေးဆုံးရှုံးသူက တရားလိုအဖြစ် တရားစွဲဆိုသည်။ ရာဇဝတ်မှုတွင် အများပြည်သူနှင့်အစိုးရအား ထိခိုက်နစ်နာသည်ဟု ယူဆသဖြင့် အစိုးရက တရားလိုအဖြစ် အရေးယူသည်။

တရားမနစ်နာမှုနှင့် ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်မှုတို့ ခြားနားခြင်း

(၁) တရားမနစ်နာမှုတွင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော အခွင့်အရေးကို ကျူးလွန်သည်။ ဥပမာ – မောင်မောင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာ ၎င်း၏မြေပေါ်တွင် နေထိုင်ခွင့်ရှိသည်။ မည်သူမျှ ၎င်းအား လာ၍ မစော်ကားနိုင်။ ဤအခွင့်အရေးကို (Right in Rem) ဟု ဆိုပါသည်။

ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်ခြင်းတွင် တစ်ဦးတစ်ယောက်က အခြားသူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ပုဂ္ဂိလက အခွင့်အရေး (Right in Personam) ကို ကျူးကျော်သည်။

ဥပမာ – မောင်ဖြူသည် မောင်မဲ၏နွားကိုဝယ်ပြီး နွားဖိုးမပေးလျှင်၊ မောင်မဲသည် မောင်ဖြူအပေါ် နွားဖိုးရလိုကြောင်း တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရရှိသည်။ ဤကိစ္စမျိုး၌ မောင်မဲ၏ အခွင့်အရေးသည် မောင်ဖြူတစ်ဦးတည်းအပေါ်ရရှိသော (Right in Person) အခွင့်အရေးဖြစ်သည်။

(၂) တရားမနစ်နာမှုတွင် တာဝန်ဝတ္တရားကို ဥပဒေက ပြဌာန်းသည်။ ထိုတာဝန်သည် အများပြသည်သူနှင့် ဆိုင်ရမည်။

ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်မှုတွင် တာဝန်ကို ပဋိညာဉ်ပြုသူတို့က သတ်မှတ်သည်။ ဂတိပြုသူက ပဋိညာဉ်ပါ တာဝန်များကို ဂတိရသူအတွက် ဆောင်ရွက်ရမည်။

(၃) တရားမနစ်နာမှုတွင် သဘောတူညီချက်မရှိ၊ ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်မှုတွင် ပဋိညာဉ်ရှိရမည်။ ပဋိညာဉ်သည် သဘောတူညီချက်ကို အခြေခံပြီး ပြုလုပ်သည်ဖြစ်၍ သဘောတူညီချက်မရှိဘဲ ပဋိညာဉ်မရှိနိုင်။

(၄) တရားမနစ်နာမှုတွင် လျော်ကြေးကို ဥပဒေက သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိ၊ အမှု၏အကြောင်းခြင်းရာများကို အထောက်အထားပြုပြီး တရားရုံးက သင့်လျော်မည်ထင်သော လျော်ကြေးကို ပေးသည်။

ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်မှုတွင် ပဋိညာဉ်ပြုသူက သတ်မှတ်ထားသော လျော်ကြေး ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေပြဌာန်း သတ်မှတ်ထားသော လျော်ကြေးကိုသော်လည်းကောင်း  ပေးပါသည်။

(၅) တရားမနစ်နာမှုတွင် ကျူးလွန်သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသော်လည်း ပဋိညာဉ်ဖေါက်ဖျက်မှုတွင် ပဋိညာဉ်တွင် ပါဝင်သူတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် မသက်ဆိုင်။



တရားမနစ်နာမှု ၂ မျိုး ၂ စားရှိပါသည်။

(၁) နစ်နာဆုံးရှုံးမှုမရှိဘဲ တရားမနစ်နာမှုမြောက်သော တရားမနစ်နာမှု

ဥပမာ- တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ မြေပေါ်ကျူးကျော်လျှင် မြေရှင်မှာ နစ်နာဆုံးရှုံးခြင်းမရှိသော်လည်း တရားမ နစ်နာမှုမြောက်သည်။

(၂) နစ်နာဆုံးရှုံးမှုကို သက်သေထင်ရှားပြနိုင်မှ တရားမနစ်နာမှုမြောက်သော တရားမနစ်နာမှု။

ဥပမာ – နှုတ်ဖြင့် အသရေပျက်မှုတွင် နစ်နာဆုံးရှုံးကြောင်း သက်သေထင်ရှားပြနိုင်မှ လျော်ကြေးရနိုင်မည်။

တရားမနစ်နာမှုအရ လျော်ကြေးတောင်းဆိုရာတွင် အခြေခံသော သဘောတရားများ

၁။       ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးရှိလျှင် တရားဥပဒေအရ ကုစားခွင့်ရှိရမည်။

ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့်ပတ်သက်၍သော်၎င်း၊ နိုင်ငံရေးအရသော်၎င်း၊ ဘာသာရေးအရသော်၎င်း ဖြစ်ပေါ်သော အခွင့်အရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တရားမနစ်နာမှု မစွဲဆိုနိုင်။

ဥပမာ- ဦးဖြူသည် ဦးမဲ၏မြေပေါ် ဖြတ်သန်းသွား၏။ ဦးမဲသည် ဦးဖြူအား မြေပေါ် ကျူးကျော်မှု စွဲဆိုနိုင်သည်။ တရားမနစ်နာမှုဥပဒေအရ လျော်ကြေးတောင်းဆိုပိုင်ခွင့် ရရှိ၏။ ဦးမဲ၏ အခွင့်အရေးသည် ဦးဖြူတစ်ဦးတည်းအပေါ်သာမဟုတ်၊ သူ၏ ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ သူ၏ မြေပေါ် ဖြတ်သန်းသူဟူသ၍ အပေါ် ရရှိသည်။ လူအများအပေါ်ရရှိသော အဆိုပါအခွင့်အရေးမျိုးကို ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးဟူ၍၎င်း၊ ထိုဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ကျူးလွန်မှုကို Injuria ဟူ၍၎င်း တရားမနစ်နာမှု ဥပဒေတွင် ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။

၂။       ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်ကျူးကျော်ခြင်းမရှိဘဲ နစ်နာခြင်း၊

တရားပြိုင်သည် လက်ရှိစာသင်ကျောင်းနှင့်ကပ်ပြီး စာသင်ကျောင်းသစ်တစ်ကျောင်း ထောင်သည်။ ကျောင်းဟောင်းမှ ကျောင်းသားများ အစုလိုက် ကျောင်းသစ်သို့ ပြောင်းကြသည်။ ကျောင်းဟောင်းမှ နစ်နာဆုံးရှုံးသဖြင့် တရားပြိုင်ထံမှ လျော်ကြေးရရန်တရားစွဲဆိုသည်။ ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို နှောက်ယှက်ကျူးလွန်ခြင်းမရှိ။ သဘောရိုးဖြင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုသာဖြစ်ခြင်းကြောင့် မည်မျှနစ်နာဆုံးရှုံးသော်လည်း လျော်ကြေးရရန်တရားမစွဲဆိုနိုင်။

၃။       နစ်နာဆုံးရှုံးခြင်းမရှိဘဲ ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်ကျူးကျော်ခြင်း။

ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်ကျူးကျော်လျှင် ဥပဒေက နစ်နာဆုံးရှုံးသည်ဟု ယူဆသည်။ လျော်ကြေးတောင်းဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးခြင်းမရှိဘဲ၊ ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်ကျူးကျော်လျှင် တရားစွဲဆိုနိုင်သည်။ လျော်ကြေးရနိုင်သည်။

၄။       ကိုယ်ကျင့်တရားပျက်ပြားခြင်းကို အကြောင်းပြု ၍ တရားမစွဲဆိုနိုင်။

တရားမနစ်နာမှုအတွက် လျော်ကြေးပေးရန် တာဝန်ကုန်ဆုံးခြင်း

၁။ တရားပြိုင်သေဆုံးခြင်း။      ။ တရားပြိုင်သေဆုံးသောအခါ-

(က) အသရေပျက်မှု၊ (ခ) ကိုထိလက်ရောက်မှုနှင့်

(ဂ) သေစေခြင်းမှအပ ကိုယ်ကို ထိခိုက်ကျူးလွန်သောအမှုတို့သည် ဆုံးခန်းတိုင်သို့ ရောက်သည်။

၂။ Waiver တရားမစွဲဘဲထားခြင်း။

၃။ Record and satisfaction ကြေအေးရန် သဘောတူပြီး အပြေအလည်ရရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခြင်း။

၄။ Release စွန့်လွှတ်ခြင်း။

၅။ Acquiescence သိလျက်နှင့် အရေးမယူသဖြင့် သဘောတူညီရာရောက်ခြင်း။

၆။ Judgement recovered တောင်းဆိုနိုင်သော သက်သာခွင့်အားလုံးကို တောင်းဆိုရမည်ဖြစ်လျက် ချန်ထားလျှင်ဖြစ်စေ၊ ကျန်နေလျှင်ဖြစ်စေ၊ ၎င်းအတွက် အမှုသစ်တစ်ခု နောက်ထပ် မစွဲဆိုနိုင်ခြင်း၊

၇။ Limitation ကာလစည်းကမ်းသတ် ကျော်လွန်ခြင်း။

လျော်ကြေးအမှုများ

တရားမနစ်နာမှုတစ်ခုကို ကျူးလွန်လျှင် ကျူးလွန်ခြင်းကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးသမျှကို တစ်မှုထဲတွင် တောင်းဆိုရမည်။ တောင်းဆိုရန် ပျက်ကွက်လျှင်သော်၎င်း၊ ချန်ထားလျှင်သော်၎င်း၊ ၎င်းအတွက် အမှုသစ်တစ်ခု မစွဲဆိုနိုင်၊ သို့ရာတွင် အောက်ပါအမှုမျိုးတွင် အမှုတစ်ခုထက် ပိုမို၍ စွဲဆိုနိုင်သည်။

(၁) တရားမနစ်နာမှုတစ်ခုသည်၊ အခွင့်အရေး ၂ ခု (သို့) ၂ ထက် ပိုမိုကျူးလွန်လျှင်

ဥပမာ – မောင်ဖြူသည် အရိုက်ခံရ၍ (က) လက်ကျိုးသည့်အပြင် (ခ) နာရီလည်း ပျက်စီးလျှင် အမှုတစ်ခုထဲတွင် ဖြစ်စေ၊ ၂ မှုခွဲ၍ ဖြစ်စေ စွဲဆိုနိုင်သည်။

(၂) ဆက်လက်ဖြစ်ပွားသော တရားမနစ်နာမှု။

ဥပမာ – ပုပ်နံသော အမှိုက်များကို တစ်ခြားသူ၏မြေပေါ်၌ စုပုံခြင်းတွင် ၎င်းအမှိုက်ကို မရွှေ့မပြောင်းသမျှ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း တရားစွဲဆိုနိုင်သည်။

(၃) တရားမနစ်နာမှုကို အချိန်အမျိုးမျိုးတွင် ကျူးလွန်လျှင်

ဥပမာ – အသရေဖျက်မှုတစ်ခုကို ရန်ကုန်မြို့၊ မန္တလေးမြို့နှင့် မော်လမြိုင်မြို့များ၌ အချိန်အမျိုးမျိုးတွင် ကြေညာလျှင် ကြေညာတိုင်း တရားစွဲဆိုနိုင်သည်။

ကျမ်းကိုးစာရင်း

၁။ ဦးအောင်ရှိန်ဝန် ဝတ်လုံတော်ရ၊ အခြေခံ ပဋိညာဉ်အက်ဥပဒေ

၂။ ဦးမြင့်အောင်(ဘဏ်) တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ၊ လျော်ကြေးနှင့် နစ်နာကြေး